Kiedy młody człowiek rezygnuje z lekcji religii, pytamy, co go do tego skłoniło. Jak często z równą ciekawością pytamy jego koleżankę lub kolegę z tej samej ławki: „A dlaczego ty zostajesz?”. W diecezji kieleckiej w roku szkolnym 2026/2027 na religię uczęszcza 87,43% dzieci i młodzieży. To niemal dziewięcioro na dziesięcioro. W rozmowie o przyszłości katechezy warto usłyszeć także ich głos.
Diecezjalne ankiety pokazują skalę uczestnictwa. Żeby poznać powody, dla których młodzi przychodzą na religię, trzeba dać im okazję do opowiedzenia o tym własnymi słowami. Jeden uczeń chce lepiej zrozumieć wiarę, którą od dziecka poznawał w domu. Zna słowa modlitwy, ale dorasta do chwili, w której chciałby wiedzieć, co właściwie mówi, kiedy je wypowiada. Inny szuka sposobu, żeby pogłębić swoje życie duchowe. Chciałby się modlić, choć ostatnio przychodzi mu to z trudem. Jeszcze inny zostaje właśnie dlatego, że ma wątpliwości. Ceni sobie tę jedną godzinę w tygodniu, podczas której może wypowiedzieć je na głos i usłyszeć, jak z podobnymi pytaniami mierzą się inni.
Bywa, że najważniejsza rozmowa zaczyna się już po dzwonku. „Proszę księdza, czy mogę się złościć na Pana Boga, kiedy ktoś bliski choruje?”. „Proszę pani, czy jeśli przebaczę, to muszę znowu zaufać?”. Takie pytania mogą wyrastać z choroby w rodzinie, zawiedzionej przyjaźni albo krzywdy, o której młody człowiek dotąd nikomu nie powiedział. W domu czasem trudno zacząć rozmowę, bo sprawa dotyczy właśnie najbliższych. Wśród rówieśników łatwo narazić się na żart. Wtedy wiele zależy od dorosłego, który potraktuje pytanie poważnie, uszanuje prywatność ucznia i znajdzie dla niego czas. Dla tego młodego człowieka właśnie taka rozmowa może być odpowiedzią na pytanie, dlaczego warto przyjść na kolejną lekcję.
Religia jest nauczana w 828 placówkach oświatowych diecezji kieleckiej. Najwyższy udział odnotowano w 424 szkołach podstawowych, gdzie na zajęcia uczęszcza 95,70% uczniów. W 306 przedszkolach uczestniczy w nich 93,13% dzieci, a w 18 szkołach specjalnych – 93,69% uczniów. Wśród placówek objętych zestawieniem jest sześć katolickich – po dwa przedszkola, szkoły podstawowe i licea. Dla wielu rodzin lekcja religii w miejscowej szkole pozostaje więc jednym ze sposobów, w jaki towarzyszą dziecku w poznawaniu wiary.
Szczególnie wiele do myślenia dają wyniki ze szkół ponadpodstawowych. W 18 szkołach branżowych I stopnia na religię chodzi 83,07% uczniów, w 30 technikach – 69,18%, a w 32 liceach – 62,13%. To właśnie o licealistach mówi się najczęściej w kontekście rezygnacji. Tymczasem również tam ponad sześciu na dziesięciu uczniów przychodzi na zajęcia. Czego chcieliby się dowiedzieć? O czym chcieliby porozmawiać, zanim skończą szkołę? Ich odpowiedzi mogłyby pomóc katechetom równie wiele jak wiedza o powodach odejścia ich rówieśników.
Dane ogólnopolskie pozwalają dostrzec specyfikę diecezji. Według Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego w roku szkolnym 2024/2025 w Polsce na religię uczęszczało 75,6% dzieci i młodzieży, a w diecezji kieleckiej – 89,6%. Różnica wynosiła wówczas 14 punktów procentowych. Obecny wynik diecezjalny jest o 2,17 punktu procentowego niższy niż przed dwoma laty. Ta zmiana zasługuje na uwagę. Podobnie jak fakt, że na każdym etapie edukacji, również wtedy, gdy młodzi coraz bardziej samodzielnie decydują o swoim udziale, większość nadal wybiera religię. Dane Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego
Ile wysiłku wymaga czasem ten wybór, dobrze wiedzą uczniowie dojeżdżający do szkół. Katecheci z diecezji kieleckiej, zwłaszcza pracujący w liceach i technikach, zwracają uwagę na zajęcia wyznaczane wczesnym rankiem lub późnym popołudniem. Dla ucznia z sąsiedniej miejscowości pozostanie na ostatniej lekcji może oznaczać, że po wyjściu ze szkoły będzie długo czekał na następny autobus. Kiedy zastanawiamy się nad jego stosunkiem do religii, warto wiedzieć także to, o której godzinie będzie mógł wrócić do domu.
Ministerstwo Edukacji Narodowej przyjęło zasadę umieszczania religii i etyki w szkołach publicznych bezpośrednio przed obowiązkowymi zajęciami ucznia lub po ich zakończeniu. W szkole podstawowej, jeśli według stanu na 15 września wszyscy uczniowie oddziału uczęszczają na religię lub etykę, zajęcia mogą odbywać się w środku dnia. Jak relacjonują katecheci, zdarza się jednak, że nawet wtedy, gdy cała klasa chodzi na religię, lekcja wciąż przypada na skrajną godzinę. W szkołach ponadpodstawowych takiego wyjątku nie przewidziano. Od roku szkolnego 2024/2025 ocena z religii nie wchodzi również do średniej ocen rocznych i końcowych. Czy młody człowiek nie odczytuje tych decyzji ministerstwa jako cichego przyzwolenia na rezygnację? Warto zapytać o to samych uczniów, również tych, którzy mimo niedogodnej pory zostają. Informacja MEN o organizacji zajęć · Komunikat MEN w sprawie średniej ocen
Ten sam rozkład zajęć ma konsekwencje dla nauczyciela. Po porannej lekcji z jedną klasą katecheta czeka nieraz kilka godzin na spotkanie z następną. Nauczyciele opisują dni, w których z powodu „okienek” czas spędzony w szkole od pierwszej do ostatniej lekcji jest dwa, a czasem trzy razy dłuższy niż łączny czas prowadzonych zajęć. To konkretne doświadczenie kryje się za słowami katechetów, którzy mówią, że czują się w szkole traktowani jak nauczyciele przedmiotu mniej ważnego. O miejscu człowieka w gronie pedagogicznym wiele mówi choćby to, czy przy układaniu planu ktoś zapyta, jak będzie wyglądał jego dzień pracy.
Kim są ci nauczyciele? W diecezji kieleckiej religii uczy 566 osób. Ponad połowę stanowią świeccy – 267 kobiet i 51 mężczyzn. Wraz z nimi pracuje 208 księży diecezjalnych, 28 sióstr zakonnych i 12 zakonników. Najliczniejsze grupy tworzą osoby w wieku 51–55 lat oraz 41–45 lat. W szkołach pracuje też 67 katechetów, którzy mają najwyżej 35 lat. Są wśród nich nauczyciele pamiętający początki szkolnej katechezy po jej powrocie do szkół i tacy, którzy niedawno sami siedzieli w uczniowskich ławkach.
Jak często, oceniając pracę katechety, dostrzegamy wysiłek, jaki wkłada on we własne wykształcenie i rozwój zawodowy? W diecezjalnym zestawieniu 448 osób wykazano w grupie z magisterium z teologii, a 20 – z doktoratem. Kolejnych 38 nauczycieli ma licencjat kościelny z teologii, 58 ukończyło studia podyplomowe, a dwie osoby mają licencjat zawodowy. Stopień nauczyciela dyplomowanego uzyskało 357 katechetów, a mianowanego – 174. Te dwie grupy stanowią łącznie niemal 94% kadry. Obok nich pracuje 12 nauczycieli kontraktowych i 23 początkujących.
Uczniowie rzadko widzą tę część pracy, która poprzedza wejście do klasy. Widzą za to jej owoce. Nauczyciel potrafi wyjaśnić trudny fragment Ewangelii językiem zrozumiałym dla nastolatka. Umie poprowadzić rozmowę, kiedy w jednej ławce siedzi ktoś głęboko wierzący, a w drugiej ktoś, kto otwarcie mówi o swoich wątpliwościach. Wie, kiedy pytanie warto podjąć przy całej klasie, a kiedy lepiej zaprosić ucznia do spokojnej rozmowy po lekcji. Taki warsztat wymaga lat praktyki i gotowości do dalszej nauki. Każdy kolejny rocznik przynosi przecież do klasy inne doświadczenia, inny język i pytania, których nauczyciel wcześniej nie słyszał.
Właśnie dlatego w rozmowie o szkolnej katechezie potrzeba więcej miejsca dla dwóch głosów. Jednym jest głos ucznia, który potrafi powiedzieć, co daje mu lekcja religii i dlaczego chce na nią chodzić. Drugim – głos nauczyciela, który wie, ile przygotowania kosztuje poprowadzenie takiej lekcji i w jakich warunkach przychodzi mu pracować. W diecezji kieleckiej obaj co tydzień spotykają się w klasie. Pytanie ucznia wypowiedziane po dzwonku i czas, który katecheta gotów jest mu wtedy poświęcić, mówią o wartości tego spotkania coś, czego nie odda żaden procent.

